  |
|||||||||||
Ściągnij formularz |
ESOX LUCIUS |
||||||||||
|
Esox Lucius Wzrok szczupaka - Daniel Bagur Linia naboczna szczupaka - Daniel Bagur Znaczenie rośliności - Daniel Bagur Szczupak - Esox lucius Nazwy obcojęzyczne:
Szczupak zasiedla wszelkie akweny, począwszy od górskich potoków poniżej krainy lipienia, przez jeziora, aż po wody słonawe na pobrzeżu mórz. Jego występowanie wiąże się z obecnością roślinności wynurzonej i zanurzonej, uskoków i nierówności dna, także pni drzew i zatopionych przedmiotów, które stanowią kryjówki dla tego drapieżnika. Pomaga mu w tym również ubarwienie, które u młodych osobników przybiera postać jasnych poprzecznych pręg na zielonkawym tle.  Z wiekiem pręgi przekształcają się w owalne lub podłużne piętna o zabarwieniu żółtawym, czasem niemal białym.  Jeśli na obszarach pokrytych roślinnością jest dość pokarmu, szczupaki długo pozostają w rejonach stałego pobytu. Gdy zaczyna pożywienia brakować, poszukują go aktywnie w strefie otwartej wody i wtedy mogą przemieszczać się na dalekie dystanse. W strefie gęsto porośniętej spotyka się częściej młode osobniki, które są w ten sposób izolowane od starszych, zmniejszając zagrożenie kanibalizmem - powszechnie występującym u tego gatunku. Obserwuje się też przemieszczenia sezonowe: w ciepłej porze roku w granice litoralu, gdzie przebywają rzadko poniżej głębokości 4 metrów, a w okresach chłodu - ku głębszym partiom zbiorników. Szczupaki osiągają dojrzałość płciową zwykle w drugim lub trzecim roku życia, przy czym samce na ogół o rok wcześniej. Dojrzałość wiąże się jednak z wielkością, a więc w tych zbiornikach, w których tempo wzrostu jest szybkie (w stawach i cieplejszych jeziorach), już po pierwszym roku życia niektóre osobniki przystępują do rozrodu. Odbywa się on wczesną wiosną i jest poprzedzony wędrówką do brzegów oraz do dopływów, a stamtąd rowami i kanałami na rozlewiska pokryte roślinnością. Tarło przebiega wyłącznie w ciągu dnia, w miejscach zacisznych, chronionych przed falowaniem, na głębokości 0,15 - 3,5 metra. W dużych jeziorach szczupaki składają ikrę także na górkach śródjeziornych. Larwy początkowo żywią się drobnymi, potem coraz większymi formami planktonu, a następnie larwami owadów (ochotkowatych, jętek) i larwami innych ryb. Gotowość polowania na larwy ryb pojawia się już po 2 tygodniach życia i wiąże się z uformowaniem żołądka. Szczupaki mają wtedy długość około 18 mm. Już w tym stadium rozwoju sporadycznie dochodzi do kanibalizmu. Wyraźny jest wpływ rejonizacji geograficznej na wzrost szczupaków. Im dalej na północ tym ryby wolniej rosną, za to dożywają tam wieku nawet 20 lat. Samice z reguły rosną szybciej niż samce. Najszybciej rosną szczupaki w pierwszym roku życia. Z wiekiem tempo wzrostu maleje, ale dzięki swej długowieczności niektóre osobniki dziś jeszcze dorastają do 125 cmi około 25 kg. Znaleziska paleoichtiologiczne podnoszą maksymalne wymiary do 163 cm i 182 cm. Dorosłe szczupaki są obligatoryjnymi drapieżcami. Zjadają ryby rozmaitych gatunków (według stopnia dostępności) oraz sporadycznie inne kręgowce wodne. Na ofiarę wyczekują w bezruchu, a postrzeżoną atakują znienacka i pochwyciwszy - obracają głową ku przełykowi. W europejskich jeziorach najczęściej bywa zjadana płoć, a następnie okoń. O wybiórczości pokarmu decyduje przyzwyczajenie do danego gatunku ofiary. Intensywność żerowania zależy od warunków świetlnych i temperatury. O zmierzchu i o świcie skuteczność polowania wzrasta wskutek osłabionej o tej porze czujności ofiar. W wielu zbiornikach wodnych szczupak jest gatunkiem popieranym, gdyż jako drapieżca żywiący się przeważnie rybami mało cennymi przyczynia się do poprawy struktury rybostanu. Gatunek ten to znakomity bioregulator, sprawdzający się jako narzędzie walki z nadmierną eutrofizacją wód: zwiększenie populacji drapieżcy przyczynia się do eliminacji ryb planktonożernych, a w konsekwencji do rozwoju zooplanktonu, który odfiltrowuje z wody nadmiar planktonu roślinnego (fitoplankton), który jest głównym składnikiem tzw. zakwitów, mogących w sytuacjach ekstremalnych prowadzić do letnich przyduch w jeziorach, a nawet groźnych chorób zwierząt i ludzi. Tak więc szczupak może pośrednio wpływać na czystość wody. Woda o mniejszej przezroczystości to w rezultacie mniej światła w strefie przybrzeżnej. Im mniej światła tym gorsze warunki dla rozwoju roślinności wodnej. Następuje więc stopniowy zanik litoralu - strefy, w której większość gatunków składa ikrę. W tej strefie także znajdują schronienie wylęg i narybek. Za pogorszeniem warunków tlenowych idą liczne choroby, które osłabiają i tak już słabe populacje wszystkich ryb. W Polsce największe połowy (ok. 600 ton) przypadały na lata '60. Później mimo zarybiania jezior, zmniejszyły się o połowę. Przyczyną regresu jest dewastacja strefy przybrzeżnej w jeziorach, rozwój turystyki i melioracje wywołujące ograniczenie obszaru tarlisk, bezmyślne rybołówstwo traktujące szczupaka przez wiele lat jako "rybi chwast", ale także panoszące się bezkarnie kłusownictwo jak i nadmierne odłowy wędkarskie.  Występowanie szczupaka |
|||||||||||
|